Fiziktebüyüklükler iki türlüdür: skaler ve vektörel büyüklük. 1.Skaler Büyüklükler: Bir tek sayı ve birimle ifade edilen büyüklüklerdir. Bu tür büyüklükler cebirsel olarak toplanıp çıkarılırlar. Örnekler: • 5 dakika + 3 dakika =8 dakika • 2 kg elma • 3 m kumaş 3.000 TL . 2.Vektörel Büyüklükler: Madde miktarı. n. mol. mol. Işık şiddeti sürat, ivme gibi fiziksel kavramların ne anlama geldiğini, skaler mi yoksa vektörel büyüklük mü olduklarını ve aralarındaki ilişkileri madde 830.- Taşınmaz malikine kalan yapılar için üst hakkı sahibine ödenmesi kararlaştırılan bedelin miktarı ve bunun hesaplanış biçimi ile bu bedel borcunun kaldırılmasına ve arazinin ilk hâline getirilmesine ilişkin anlaşmalar, üst hakkının kurulması için gerekli olan resmî şekle tâbidir ve tapu kütüğüne şerh Vektör Miktarı Olarak Momentum. Momentum bir vektör miktarıdır. Bir vektör miktarı hem büyüklük hem de yön ile tam olarak tarif edilen bir miktardır. 2 m / s'de batıya doğru hareket eden 5 kg'lık bir bowling topunun momentumunu tam olarak tanımlamak için bowling topunun büyüklüğü ve yönü hakkında bilgi eklemelisiniz. Ucuz olması ve kolay temin edilmesi nedeniyle günümüzde en tehlikeli şekilde yaygınlaşan uyuşturucu madde. Küresel boyutta 2013’te 100 ton metamfetamin yakalanmıştı. Bu 2018’de 228 ton oldu. Sadece bir yılda yakalama miktarı yüzde 43 artarak 2019’da 325 tona ulaştı. Fo2Y. Kendinizi deneyin. Bakalım temel ve türetilmiş büyüklükler ile skaler ve vektörel büyüklükler konularını ne kadar öğrenmişsiniz? 1. I. Enerji II. Hız III. Sürat Yukarıdaki büyüklüklerden hangisi ya da hangileri vektörel büyüklüktür? Yalnız III Yalnız I I ve II Yalnız II I, II ve III 2. Aşağıdaki büyüklük – birim eşleştirmelerinden hangisi doğrudur? Işık şiddeti => Newton Elektrik akımı => Amper Kütle => Celcius Güç => Joule Enerji => Watt 3. I. Konum II. Kuvvet III. Kütle Yukarıdaki büyüklüklerden hangisi ya da hangileri skalerdir? I,II ve III Yalnız III I ve II Yalnız II Yalnız I 4. Aşağıdakilerden hangisi enerji birimidir? Joule Kilogram Candela Newton Metre 5. Aşağıdaki büyüklüklerden hangisi türetilmiş büyüklüktür? Zaman Madde miktarı Akım şiddeti Kütle Enerji 6. I. Hacim II. Kuvvet III. Kütle Yukarıdaki büyüklerden hangisi ya da hangileri temel büyüklüktür? Yalnız I I ve II Yalnız III I, II ve III Yalnız II 7. Aşağıdakilerden hangisi hem türetilmiş hem de vektörel büyüklüktür? Sıcaklık Hız Konum Potansiyel fark Enerji 8. Aşağıdaki birimlerden hangisi temel bir büyüklüğe aittir? Newton Watt Kelvin Pascal Joule 9. Aşağıdaki tabloda gösterilen büyüklükler temel büyüklükse + değilse – ile, yine skaler büyüklükse + değilse – ile işaretlenmiştir. Büyüklük Temel büyüklük Skaler büyüklük Hız – – Işık şiddeti + + İş – + Sıcaklık + + Kuvvet + – Buna göre tabloda yanlış sınıflandırılan büyüklük hangisidir? Kuvvet Sıcaklık İş Hız Işık şiddeti 10. Aşağıdaki büyüklüklerden hangisi karşısına yazılan ölçüm aleti ile ölçülemez? Sıcaklık => Kalorimetre Potansiyel fark => Voltmetre Kuvvet => Dinamometre Akım => Ampermetre Kütle => Eşit kollu terazi Vektörel nicelikler nelerdir? Vektör, sayısal büyüklüğü ve birimi yanında, skaler niceliklerden farklı olarak yönü de olan bir niceliktir. Vektörün diğer ismi yöney olarak bilinmektedir. Örnek vermek gerekirse hız, kuvvet, ağırlık vb. gibi şeyler vektörel nicelikler sınıfına girer. Temel skaler ve vektörel büyüklükler nelerdir? Skaler büyüklükler kütle, hacim, zaman, enerji, sıcaklık, sürat, basınç, ısıdır. Vektörel büyüklükler ise kuvvet, hız, ağırlık, konum, yer değiştirme, ivme, tork, elektrik alan ve manyetik alandır. Türetilmiş ve skaler büyüklükler nelerdir? Başka büyüklükler yardımıyla ifade edilen büyüklüklere “türetilmiş büyüklükler” denir. ▶ Büyüklüğü ve yönü olan niceliklere vektörel nicelikler diyoruz. verebiliriz. Yön özelliğine sahip olmayan nicelikler ise, skaler nicelikler adını alır. Neler vektörel büyüklüktür? Bir sayı ve bir birimin yanında yön belirtmeyi de gerektiren niceliklere vektörel nicelikler denir. Hız, ivme, kuvvet, elektriksel alan, gibi nicelikler vektöreldirler. Herhangi bir vektörel nicelik, vektör denilen yönlendirilmiş doğru parçaları ile gösterilir. Skaler alan nedir? In matematik ve fizikte , bir skaler alanın veya skaler değerli işlev ortakları bir sayıl her değer noktasında bir de boşluk muhtemelen – fiziksel mekan . Skaler, boyutsuz bir matematiksel sayı veya fiziksel bir miktar olabilir . Vektörel büyüklük nedir örnek veriniz? Vektörel büyüklüklerde bir doğrultu bulunur. Skaler büyüklüklerde doğrultu yoktur. Konum, hız, ivme, açısal hız, manyetik alan, elektriksel alan vektörel büyüklüklere örnek verilebilir. Sürat, hacim, genleşme katsayısı, yüzey alanı, ışık şiddeti, akım şiddeti, özkütle skaler büyüklük olarak ifade edilebilir. Fizikte 7 tane temel büyüklük bulunmaktadır. Bunlar; Kütle m, uzunluk l, zaman t, sıcaklık T, akım şiddeti i, ışık şiddeti ı, madde miktarı n şeklinde ifade edilebilir. Bu temel büyüklüklerin birimleri sırası ile kilogram, metre, saniye, kelvin, amper, candela, mol şeklindedir. Temel büyüklük skaler mi? Temel büyüklükler doğrudan bir şekilde ölçülebilmektedir. Bunlar skaler büyüklüklerdir. Tüm temel büyüklüklerin mutlak sıfırı bulunur. Temel büyüklükler ve birimleri nelerdir? Fizikte 7 tane temel büyüklük bulunmaktadır. Bunlar; Kütle m, uzunluk l, zaman t, sıcaklık T, akım şiddeti i, ışık şiddeti ı, madde miktarı n şeklinde ifade edilebilir. Bu temel büyüklüklerin birimleri sırası ile kilogram, metre, saniye, kelvin, amper, candela, mol şeklindedir. Türetilmiş büyüklükler skaler midir? Türetilmiş olan büyüklükler skaler veya vektörel şekilde olabilmektedir. Hız; belli bir yönde ve zamanda ne kadar yer değiştirildiğinin ifade edilmesi için kullanılmaktadır. Türetilmiş büyüklükler nelerdir örnek? Türetilmiş büyüklükler, ölçülebilmesi için bir başka büyüklüklerin de ölçülmesine ihtiyaç duyulan büyüklüklere denir. Örnek olarak, zamanın ve yolun ölçülebilmeyi gerektiren büyüklüklerdir. Ölçülebilmeyi gerektirmesinden dolayı türetilmiş büyüklüktür. Alan iki uzunluğun çarpımı ile bulunmaktadır. Türetilmiş büyüklük nedir? Türetilmiş büyüklükler, ölçülebilmesi için bir başka büyüklüklerin de ölçülmesine ihtiyaç duyulan büyüklüklere denir. Örnek olarak, zamanın ve yolun ölçülebilmeyi gerektiren büyüklüklerdir. Ölçülebilmeyi gerektirmesinden dolayı türetilmiş büyüklüktür. Alan iki uzunluğun çarpımı ile bulunmaktadır. Fizikte temel büyüklükler ve birimleri nelerdir? Fizikte 7 tane temel büyüklük bulunmaktadır. Bunlar; Kütle m, uzunluk l, zaman t, sıcaklık T, akım şiddeti i, ışık şiddeti ı, madde miktarı n şeklinde ifade edilebilir. Bu temel büyüklüklerin birimleri sırası ile kilogram, metre, saniye, kelvin, amper, candela, mol şeklindedir. Skaler sayı ne demek? Skaler nicelikler, yalnız ve yalnız bir sayıyla belirlenen niceliklerdir. Bu sayının negatif/pozitif olması doğrudan skalerlikle ilgili değildir. Bâzı skaler nicelikler pozitif, bâzılarıysa negatif tanımlıdır. Örnek verecek olursak, kütle pozitif tanımlı bir skaler niceliktir. Vektörel ve skaler nicelik nedir? Kütle, elektriksel yük, sıcaklık ve bir ortamdaki bir noktanın elektrik potansiyeli skaler niceliklerdir. 3 boyutlu evrende iki nokta arasındaki mesafe skalerdir, fakat birinden diğerine olan yön ile beraber belirtildiğinde, yönü belirtmek için herhangi bir düzlemle yaptığı açıyı üzere birden fazla fiziksel niceliğe … Fizikte büyüklükleri temel ve türetilmiş büyükler olarak ikiye ayırmaktayız. Fizik dersinde gördüğümüz bütün kavramlar bu büyüklükler üzerinden tanımlanmaktadır. Türetilmiş büyüklükleri ezbere bilmemize gerek yoktur. Çünkü bunlar temel büyüklüklerden türetilmiştir. Ancak temel büyüklükleri ve nasıl ölçüldüklerini iyi bilmemiz gerekiyor. Bu yazıda temel büyüklükler ve bu büyüklükleri ölçmek için kullanılan ölçüm aletleri üzerinde duracağız. Başka bir büyüklüğe ihtiyaç duymadan tek başına anlamı olan fiziksel büyüklüklere temel büyüklük denir. Fizikte 7 tane temel büyüklük vardır. Aşağıdaki tabloda temel büyüklükler, birimleri ve ölçüm aletleri verilmiştir Temel Büyüklük Sembolü SI Birimi Ölçüm aleti Kütle m Kilogram kg Eşit Kollu Terazi Uzunluk ℓ Metre m Metre Zaman t Saniye s Kronometre Sıcaklık T Kelvin K Termometre Akım şiddeti i Amper A Ampermetre Işık şiddeti I Candela cd Fotometre Madde miktarı n Mol mol – Fizikteki 7 temel büyüklüğü KISAMUZ olarak kodlayabiliriz. Bu büyüklüklerin birimlerini de iyi bilmemiz gerekiyor. Çünkü üniversite sınavlarında birimlerden doğrudan soru gelmektedir. Sıcaklığın biriminin Santigrat değil de Kelvin olmasına dikkat ediniz. Temel ve Türetilmiş Büyüklüklerin FarkıTemel Büyüklüklerle İlgili Bazı Sorular Temel ve Türetilmiş Büyüklüklerin Farkı Fizikte türetilmiş büyüklükler temel büyüklüklerden türetilmiştir. Bu nedenle tek başlarına ifade edilemezler. Birimlerinde birden fazla temel büyüklük kullanılmaktadır. Ancak temel büyüklükler tek birimle ifade edilebilirler. Örneğin uzunluk ve zaman birer temel büyüklüktür. Uzunluğu metre ile, zamanı ise saniye ile rahatlıkla ifade edebiliriz. Ancak bu ikisinin birbirine oranlanmasıyla hız elde edilir. Bu nedenle hızı metre/saniye şeklinde iki birimle ifade etmek zorundayız. Bu basit örnek aradaki farkı anlamak açısından çok önemlidir. Neden temel büyüklüklerde ölçüm aletleri üzerinde duruyoruz? Çünkü temel büyüklüklerin ölçüm aletleriyle ölçülmesi daha kolaydır. Türetilmiş büyüklükler için özel ölçüm mekanizmalarına ihtiyaç duyulur. Türetilmiş büyüklüklere hız, ivme, gerilim, enerji, kuvvet gibi örnekler verilebilir. Bu örnekleri çoğaltabiliriz. Türetilmiş büyüklükleri değil de temel büyüklükleri öğrenmeye çalışalım. Fizik yapamıyorum diyenlere temelden çalışmayı öneriyoruz. Temel fizik konularını anlamak açısından da temel ve türetilmiş büyüklüklerin mantığını öğrenmek çok önemlidir. Temel Büyüklüklerle İlgili Bazı Sorular Temel büyüklükleri ezberlemek basit gibi durabilir. Ancak bu konunun mantığını öğrenmek fiziğin genelini anlamak açısından çok önemlidir. Temel büyüklükler skaler midir? Temel büyüklüklerin yönü bulunmaz. Bu nedenle bütün temel büyüklükler skaler büyüklüklerdir. Skaler ve vektörel büyüklük kavramı da fizik için oldukça önemlidir. Temel büyüklüklerin bazıları vektörel midir? Hayır. Bir önceki soruda belirttiğimiz gibi vektörel bir temel büyüklük yoktur. Yani bu yargı yanlıştır. Türetilmiş büyüklükler vektörel midir? Temel büyüklüklerin hepsi skaler iken türetilmiş büyüklükler için böyle bir genelleme yapamayız. Türetilmiş büyüklüklerden hız vektörel bir büyüklükken hacim skaler bir büyüklüktür. Dolayısıyla türetilmiş büyüklükler hem skaler hem de vektörel olabilir. Türetilmiş büyüklükler için ölçüm aleti var mıdır? Türetilmiş büyüklükler için de çeşitli ölçüm aletleri geliştirilmiştir. Örneğin arabanın ivmesi hızı ölçer. Dinamometre kuvveti ölçer. Ancak ölçüm aleti dendiği zaman daha standart ve basit olanı temel büyüklükler için olan ölçüm aletleridir. Dinamometre temel büyüklük ölçer mi? Dinamometre kuvveti ölçer. Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. Dolayısıyla prensip itibariyle ölçmez. Fakat ortamın yer çekimi ivmesini bilirseniz ağırlık vektöründen kütleyi hesaplayabilirsiniz. Voltmetre temel büyüklük ölçer mi? Voltmetre voltajı yani iki uç arasındaki potansiyel farkı ölçer. Potansiyel fark temel değil türetilmiş bir büyüklüktür. Türetilmiş büyüklükler için kodlama var mıdır? Böyle bir kodlama zorlama olur. Çünkü çok fazla türetilmiş büyüklük vardır. Temel büyüklükleri iyi öğrenip geri kalan hepsine türemiş büyüklük demek daha iyi bir yöntem olacaktır. Yukarıda temel büyüklükler ve ölçüm aletleri üzerinde tablo vererek durduk. Ayrıca temel büyüklüklerin SI birimlerini de verdik. Sık sorulan soruların bazılarına da yanıt verdik. Bundan sonrası size kalmış. Bu konuyu iyi çalışmak ve her şeyi yerli yerine oturtmak fizik bilginizi geliştirecektir. Temel ve türetilmiş büyüklükleri birbirinden ayırmak fiziğe giriş için çok önemlidir. Çünkü fizik dersinin en başından sonuna kadar birçok büyüklükle karşılaşmaktayız. Bu büyüklüklerin ne gibi özellikleri olduğunu bilmemiz gerekir. Bu yazıda çok sık sorulan bir soruya cevap vereceğiz. Temel büyüklükler skaler midir yoksa vektörel midir sık sık karıştırmaktayız. Tek başına anlamı olan ve kendi başına ölçülebilen fiziksel büyüklüklere temel büyüklük demekteyiz. Temel büyüklükler 7 tanedir. KISA MUZ şeklinde baş harflerini kodladığımız bu büyüklükleri şöyle sıralayabiliriz Kütle Uzunluk Zaman Akım şiddeti Sıcaklık Işık şiddeti Madde miktarı Soruya doğrudan cevap verelim. Temel büyüklüklerin hepsi skaler bir büyüklüktür. Ancak her skaler büyüklük temel büyüklük değildir. Türetilmiş büyüklüklerin de bazıları skaler olabilmektedir. Skaler büyüklükler uygun bir birim ve tek bir sayıyla ifade edilirler. Skaler büyüklüklerde yön, doğrultu gibi kavramlar yoktur. Örneğin kütle skaler bir büyüklüktür. 3 kg dendiği zaman her yerde aynı şey anlaşılır. Temel Büyüklükler Neden Önemlidir? Fizikte birçok büyüklük olduğunu söyledik. Bunları temel ve türetilmiş büyüklük şeklinde ikiye ayırıyoruz. Temel büyüklükler sınırlı ve 7 tanedir. Bunları ezbere bilirsek geri kalan her şeye türetilmiş büyüklük diyebiliriz. Bu nedenle temel büyüklükleri bilmek önemlidir. Hacim türetilmiş bir büyüklüktür. Bunu temel büyüklükler listesinde hacmin olmamasından anlayabiliriz. Peki hacim hangi fiziksel büyüklükten türetilmiştir? Elbette hacim uzunluktan türetilmiştir. Hacim de skaler bir büyüklüktür ancak temel değildir. Türetilmiş büyüklüklerin de skaler olabileceğini söyledik. Hız hem uzunluk hem de zamanın bir araya gelmesiyle oluşturulan türetilmiş büyüklüktür. Uzunluğu yani mesafeyi zamana bölerseniz hızı elde edersiniz. Ancak hız vektörel bir büyüklüktür. Çünkü hızın bir yönü olmalıdır. Yine ısı türetilmiş bir büyüklüktür ancak vektörel değil skalerdir. Daha önce fizikte temel büyüklükler ve ölçüm aletleri başlıklı yazıda temel büyüklüklerle ilgili bütün bilgileri tablo halinde vermiştik. Ayrıca konuyla ilgili sık sorulan sorulara da yanıt vermiştik. Son olarak benzer olarak sık sorulan bir soruyu tekrar cevaplayalım. Türetilmiş büyüklüklerin hepsi vektörel büyüklük müdür? Hayır değildir. Ancak temel büyüklüklerin hepsi skalerdir. Fizikte ölçülen büyüklüklere vektörel veya skaler adı verilmektedir. Bu iki kavrmadan başka verilen isim yoldur. Skaler büyüklükler şiddetle ifade edilirken, vektörel ise şiddetin yanında yön ve doğrultu ile ifade edilmektedir. Bu yüzden iki kavram arasında farklar olması muhtemeldir. Hız Vektörel mi, Yoksa Skaler mi? Hızın durumuna baktığımız zaman vektörel olduğunu görmekteyiz. Çünkü hız için yön bilgisine de ihtiyaç vardır. Örneğin bir uçağı ele aldığımız zaman vektörel bir durum görebiliriz. Uçağın hızı, uçağın hem ne kadar hız yaptığını hem de hangi yöne gittiğini anlatmaktadır. Bu yüzden hız her zaman için vektöreldir. Tabi sürat ile hızı karıştıran kişiler olabilir. Ancak sürat ile hızı karıştırmamak lazımdır. Sürat skaler olurken hız ise vektöreldir.

madde miktarı skaler mi vektörel mi